هواگیری ترمز چیست و چه زمانی لازم است؟

تاحالا شده پشت فرمون باشی، پات رو بذاری روی ترمز و حس کنی پدال تا ته رفته پایین، ولی ماشین اون‌طوری که باید، متوقف نمی‌شه؟ اینجور مواقع آدم یه لحظه قلبش می‌آد تو دهنش! راستش رو بخوای، یکی از اصلی‌ترین مقصرهای این اتفاق ترسناک، وجود هوا تو سیستم ترمزه. اینجاست که پای کلمه‌ای به اسم هواگیری ترمز میاد وسط.

امروز می‌خوام یه راست برم سر اصل مطلب. قرار نیست با اصطلاحات پیچیده مکانیکی سرت رو درد بیارم. می‌خوام مثل دو تا رفیق، بشینیم و ببینیم اصلا هواگیری ترمز چیست، چرا اینقدر حیاتیه و از کجا باید بفهمیم الان وقتشه که ماشین رو ببریم تعمیرگاه.

اصلا هواگیری ترمز چیست؟

بذار ساده بگم؛ سیستم ترمز ماشین تو، بر اساس مایعات (همون روغن ترمز) کار می‌کنه. تو دنیای فیزیک یه قانون ساده داریم: مایعات متراکم نمی‌شن (یعنی فشرده نمی‌شن)، اما گازها (مثل هوا) چرا.

وقتی تو پدال ترمز رو فشار می‌دی، این فشار از طریق روغن ترمز به لنت‌ها منتقل می‌شه تا ماشین بایسته. حالا فرض کن لای این روغن، حباب‌های هوا گیر افتاده باشن. وقتی پدال رو فشار می‌دی، جای اینکه لنت‌ها روی دیسک محکم بشن، اون حباب‌های هوا فشرده می‌شن. نتیجه چی می‌شه؟ قدرت ترمزت به شدت کم می‌شه.

هواگیری ترمز در واقع یک عملیات ساده‌ست که مکانیک با باز کردن یک پیچ مخصوص روی چرخ‌ها، تمام این حباب‌های هوای مزاحم رو از سیستم خارج می‌کنه تا دوباره فقط روغن خالص تو مسیر جریان داشته باشه.

برای مطالعه بیشتر درباره فیزیک سیستم‌های هیدرولیک می‌تونی به سیستم هیدرولیک در ویکی‌پدیا سر بزنی.

چرا هوا وارد سیستم ترمز می‌شود؟

شاید بپرسی: «آخه هوا از کجا راه پیدا می‌کنه اون تو؟» دلایلش خیلی عجیب و غریب نیستن:

1. پایین اومدن سطح روغن ترمز: اگه مخزن روغن ترمز خالی بشه، موقع ترمز گرفتن پمپ به جای روغن، هوا می‌کشه.
2. نشتی در سیستم: هرگونه سوراخ ریز در شلنگ‌ها یا واشرها، هم روغن رو میده بیرون و هم هوا رو می‌کشه تو.
3. جوش آوردن روغن ترمز: وقتی زیاد و سنگین ترمز می‌گیری (مثل پایین اومدن از یه شیب تند)، ترمزها داغ می‌کنن. این گرما می‌تونه باعث جوش اومدن روغن بشه و همونطور که می‌دونی، جوشیدن یعنی تولید بخار و هوا!
4. تعویض قطعات: وقتی لنت، کالیپر یا شلنگ ترمز رو عوض می‌کنی، خودبه‌خود مقداری هوا وارد سیستم می‌شه.

ارتباط روغن ترمز و هواگیری

این دو تا دقیقا مثل زنجیر به هم وصلن. نمی‌تونی یکی رو نادیده بگیری. روغن ترمز خاصیت جذب رطوبت داره و به مرور زمان خراب می‌شه. خیلی وقت‌ها وقتی ماشین رو می‌بری برای هواگیری، مکانیک بهت پیشنهاد می‌ده که کلا روغن رو هم عوض کنی.

اگه می‌خوای بدونی چه روغنی برای ماشینت مناسبه و اصلا کِی باید کلا عوضش کنی، پیشنهاد می‌کنم حتما یه سر به
راهنمای کامل روغن ترمز بزنی. اونجا سیر تا پیاز ماجرا رو برات شکافتیم.

چه زمانی به هواگیری ترمز نیاز داریم؟

اصل حرف اینه: ماشینت باهات حرف می‌زنه، فقط باید زبونش رو بلد باشی. اگه هر کدوم از علائم زیر رو دیدی، یعنی وقتشه ماشینت رو ببری برای هواگیری ترمز:

• پدال ترمز اسفنجی شده: این معروف‌ترین نشانه‌ست. پدال زیر پات نرم شده و حالت فنری و اسفنجی داره.
• پدال تا کف ماشین می‌ره: برای اینکه ماشین وایسه، مجبوری پدال رو بیشتر از همیشه و تا ته فشار بدی.
• ترمزها با تاخیر عمل می‌کنن: پا رو روی ترمز می‌ذاری اما ماشین با چند ثانیه تاخیر و کندی واکنش نشون می‌ده.

بیا تو این جدول، مشکلات و راه‌حل‌ها رو با هم مرور کنیم تا تو ذهنت بمونه:

آیا خودم می‌تونم هواگیری رو انجام بدم؟

راستش رو بخوای، هواگیری ترمز کار خیلی پیچیده‌ای نیست، اما قلق داره. معمولا به دو نفر آدم نیاز داره (یکی پشت فرمون پدال بزنه، یکی روی چرخ‌ها پیچ هواگیری رو باز و بسته کنه). البته دستگاه‌های وکیوم مخصوصی هم هست که کار رو برای یک نفر راحت می‌کنه.

اما یه نصیحت برادرانه: سیستم ترمز شوخی‌بردار نیست. اگر تاحالا دست به آچار نشدی، بهتره این کار رو بسپاری به یه متخصص. یه اشتباه کوچیک تو هواگیری می‌تونه باعث بشه کلا ترمزت رو از دست بدی.

عواقب پشت‌گوش انداختن هواگیری ترمز

شاید بگی «حالا ماشین که داره ترمز می‌گیره، بذار فعلا با همین پدال نرم سر کنم!»

اما نه! وقتی هوا تو سیستم باشه، فشار به صورت مساوی به همه چرخ‌ها نمی‌رسه. این یعنی ممکنه موقع ترمز گرفتن تو سرعت بالا، ماشین به یک سمت کشیده بشه و خدای نکرده کنترلش رو از دست بدی. از طرفی، وجود هوا و رطوبت طولانی‌مدت تو سیستم هیدرولیک، باعث زنگ‌زدگی پمپ ترمز و کالیپرها می‌شه که خرج خیلی سنگینی روی دستت می‌ذاره.

حرف آخر…

سیستم ترمز قلب تپنده‌ی امنیت توئه. هواگیری ترمز، با اینکه یه کار ساده و کم‌هزینه‌ست، ولی می‌تونه فرق بین یه توقف امن و یه تصادف خطرناک رو رقم بزنه. پس به صدای ماشینت گوش بده؛ اگه پدال زیر پات حس همیشگی رو نداره، پشت‌گوش ننداز.

اگر سوالی در مورد نحوه هواگیری ماشین خودت داری یا تجربه‌ای تو این زمینه برات پیش اومده، خوشحال می‌شم تو بخش نظرات برامون بنویسی تا با هم در موردش گپ بزنیم.